สิริปปุราณชาดก (เรื่องลิง)

สิริปปุราณชาดก (เรื่องลิง)

ในกาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ณ แคว้นมคธอันรุ่งเรือง พระโพธิสัตว์เจ้าของเราได้เสวยพระชาติเป็นลิงแสมตัวหนึ่ง อาศัยอยู่บนภูเขาอันอุดมสมบูรณ์เต็มไปด้วยพืชพรรณนานาชนิด ลิงแสมตัวนี้มีความเฉลียวฉลาด ปราดเปรียว และมีฝีมือในการปีนป่ายต้นไม้อย่างยอดเยี่ยม มันใช้ชีวิตอย่างมีความสุขกับการหาผลไม้กิน และเล่นซุกซนไปตามกิ่งก้านของต้นไม้ใหญ่

บริเวณใกล้เคียงกับภูเขาแห่งนั้น มีแม่น้ำสายหนึ่งไหลคดเคี้ยว ชื่อว่า แม่น้ำคงคา ซึ่งเป็นแม่น้ำสายหลักที่หล่อเลี้ยงชีวิตผู้คนและสรรพสัตว์ในแถบนั้น ตลอดริมฝั่งแม่น้ำเต็มไปด้วยต้นไม้สูงใหญ่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งต้นตะโก้ที่แผ่กิ่งก้านสาขาให้ร่มเงา และออกผลดกตลอดปี ผลตะโก้นั้นมีรสชาติหวานหอม เป็นที่โปรดปรานของเหล่าลิงทั้งหลาย

พระโพธิสัตว์ลิงตัวนี้ก็เช่นกัน มันมักจะเดินทางลงมาจากภูเขา เพื่อหาผลตะโก้รสเลิศที่ริมฝั่งแม่น้ำคงคา และมันก็ได้พบกับเพื่อนฝูงมากมาย รวมถึงเจ้าลิงอีกสองตัวที่เป็นเพื่อนสนิทของมัน ทั้งสามตัวมักจะออกหากินร่วมกัน แบ่งปันผลไม้ และเล่นสนุกด้วยกันอย่างมีความสุข

วันหนึ่ง ในขณะที่พระโพธิสัตว์ลิงกำลังเพลิดเพลินกับการเก็บผลตะโก้ริมแม่น้ำ ก็ได้สังเกตเห็นบางสิ่งผิดปกติ ลอยเอื่อยมาตามน้ำ มันเป็นหีบไม้ใบใหญ่ที่ถูกผูกมัดไว้อย่างแน่นหนา พระโพธิสัตว์ลิงเกิดความสงสัย จึงรีบปีนลงจากต้นไม้และกระโดดลงไปในน้ำอย่างรวดเร็ว เพื่อสำรวจหีบไม้นั้น

ด้วยความแข็งแรงและความคล่องแคล่วของมัน ทำให้มันสามารถดันหีบไม้ให้ลอยเข้าฝั่งได้สำเร็จ เมื่อหีบไม้มาถึงฝั่ง พระโพธิสัตว์ลิงก็พยายามงัดแงะมันออก แต่ก็ไม่สำเร็จ หีบไม้ถูกปิดผนึกไว้อย่างดี

ในขณะที่มันกำลังพยายามเปิดหีบอยู่นั้นเอง เพื่อนลิงทั้งสองตัวก็เดินทางมาถึง พวกมันเห็นหีบไม้ที่แปลกประหลาดก็เกิดความตื่นเต้น

"สหาย! เจ้ากำลังทำอะไรอยู่กับหีบไม้ใบนั้น?"

เพื่อนลิงตัวหนึ่งถามด้วยความสงสัย

"ข้าพบมันลอยมาตามน้ำ ดูสิ มันน่าจะเป็นของมีค่าอะไรสักอย่าง แต่ข้าพยายามเปิดมันเท่าไหร่ก็ไม่สำเร็จ"

พระโพธิสัตว์ลิงตอบพลางพยายามใช้ฟันงัดที่ขอบหีบ

เพื่อนลิงอีกตัวหนึ่ง ซึ่งเป็นลิงที่ชอบโอ้อวดและคิดว่าตัวเองฉลาดที่สุด ก็เข้ามาดู

"ปล่อยให้ข้าลองดู!"

มันพูดอย่างมั่นใจ

"ข้าจะใช้กำลังของข้าเปิดมันให้ดู!"

ว่าแล้ว เจ้าลิงตัวนั้นก็กระโดดขึ้นไปยืนบนหีบไม้ และใช้เท้าทั้งหมดตะกุยตะกายอย่างแรง หวังจะให้มันแตกออก แต่น่าเสียดายที่ยิ่งมันตะกุยเท่าไหร่ หีบไม้ก็ยิ่งจมลงไปในโคลนตมมากขึ้นเท่านั้น

พระโพธิสัตว์ลิงมองดูเพื่อนด้วยความรู้สึกผิดหวังเล็กน้อย แต่ก็ยังคงพยายามหาวิธีอื่น

"ใจเย็นก่อนสหาย การใช้กำลังอย่างเดียวอาจจะไม่ใช่วิธีที่ดีที่สุด"

พระโพธิสัตว์ลิงกล่าวอย่างนุ่มนวล

"บางทีเราอาจจะต้องใช้สติปัญญาและความอดทนมากกว่านี้"

ขณะนั้นเอง เจ้าลิงตัวที่สาม ซึ่งเป็นลิงที่ซื่อสัตย์และขยัน แต่ไม่ค่อยฉลาดนัก ก็สังเกตเห็นว่ามีเชือกผูกติดอยู่ที่หีบไม้

"ดูนั่นสิ! มีเชือกด้วย!"

มันร้องขึ้นอย่างตื่นเต้น

"บางทีเราอาจจะใช้เชือกนี้ดึงมันออกมาจากโคลนได้!"

พระโพธิสัตว์ลิงเห็นดังนั้น จึงรีบเข้าไปช่วยเจ้าลิงตัวที่สาม เมื่อทั้งสองช่วยกันดึงเชือก หีบไม้ก็ค่อยๆ เลื่อนขึ้นมาจากโคลน

เมื่อหีบไม้ลอยขึ้นมา พระโพธิสัตว์ลิงก็เริ่มสังเกตเห็นร่องรอยบางอย่าง มันใช้เล็บของมันค่อยๆ ขูดไปตามพื้นผิวของหีบไม้ และพบว่ามีอักษรจารึกอยู่

"นี่มันอะไรกัน?"

มันพูดกับตัวเอง

"เหมือนกับอักขระโบราณที่ข้าเคยเห็นจากรอยสักบนก้อนหิน"

พระโพธิสัตว์ลิงเป็นลิงที่ใฝ่รู้ มันเคยเห็นพรานป่าใช้เครื่องหมายต่างๆ ในการบอกทิศทาง หรือทิ้งร่องรอยไว้ เมื่อมันเห็นอักขระเหล่านี้ ก็เกิดความสงสัยใคร่รู้เป็นอย่างยิ่ง

เจ้าลิงอีกสองตัวก็เข้ามาดู

"เจ้าเห็นอะไร?"

เพื่อนลิงจอมโอ้อวดถาม

"มีอะไรอยู่ในนั้นกันแน่?"

"ข้าไม่แน่ใจนัก แต่เหมือนจะเป็นอักษรบางอย่าง"

พระโพธิสัตว์ลิงตอบ

"ข้าเคยเห็นพวกมนุษย์ใช้สัญลักษณ์แบบนี้"

เจ้าลิงที่ฉลาดน้อยกว่า ก็เข้ามาใกล้ๆ และใช้จมูกดม

"มีกลิ่นหอมๆ ออกมาจากรูเล็กๆ ตรงนี้ด้วย!"

มันร้องขึ้น

"กลิ่นคล้ายๆ น้ำผึ้งเลย!"

เมื่อได้ยินดังนั้น พระโพธิสัตว์ลิงก็ยิ่งสนใจ มันพยายามมองหาช่องทางที่จะเปิดหีบไม้

ทันใดนั้นเอง พระโพธิสัตว์ลิงก็สังเกตเห็นว่ามีช่องเล็กๆ อยู่ที่มุมหนึ่งของหีบไม้ ซึ่งน่าจะใช้สำหรับร้อยเชือก

"ข้าว่าข้าเจอวิธีแล้ว!"

พระโพธิสัตว์ลิงอุทาน

"ถ้าเราสามารถสอดสิ่งของบางอย่างเข้าไปในรูเล็กๆ นี่ได้ บางทีเราอาจจะงัดกลไกบางอย่างข้างในได้"

มันมองไปรอบๆ และเห็นกิ่งไม้แห้งที่แข็งแรง กิ่งหนึ่งจึงเก็บมันมา

"ข้าจะลองใช้กิ่งไม้นี้ดู"

พระโพธิสัตว์ลิงกล่าว

เมื่อพระโพธิสัตว์ลิงสอดกิ่งไม้แห้งเข้าไปในรูเล็กๆ นั้น และค่อยๆ ขยับมันอย่างนุ่มนวล ก็พลันได้ยินเสียง "คลิก" เบาๆ

ฝากลีบไม้ก็แง้มเปิดออก เผยให้เห็นสิ่งที่อยู่ข้างใน

ทั้งสามตัวลิงเบิกตากว้างด้วยความตกตะลึง

ภายในหีบไม้ ไม่ใช่ทองคำ หรืออัญมณีอย่างที่เจ้าลิงจอมโอ้อวดคาดหวัง แต่กลับเป็น **ยาสวรรค์** ที่มีกลิ่นหอมฟุ้ง รัศมีสีทองอ่อนๆ เปล่งประกายออกมา

เจ้าลิงที่ฉลาดน้อยกว่า ตื่นเต้นมาก

"ว้าว! นี่มันยาอะไรกัน? กลิ่นหอมน่ากินจริงๆ!"

เจ้าลิงจอมโอ้อวดก็ไม่รอช้า มันรีบตะเกียกตะกายเข้าไปในหีบไม้

"ข้าขอชิมก่อน!"

มันพูดพลางก้มลงไปจะกินยาสวรรค์

แต่พระโพธิสัตว์ลิงรีบห้ามไว้

"เดี๋ยวก่อนสหาย! เจ้าไม่รู้หรอกว่านี่คืออะไร การกินสิ่งที่ไม่รู้จักย่อมเป็นอันตรายได้"

เจ้าลิงจอมโอ้อวดไม่ฟัง

"น่ากลัวอะไรกัน? มันดูดีขนาดนี้ ใครจะไปกลัว!"

ว่าแล้วมันก็ตักยาสวรรค์เข้าปากไปอย่างเอร็ดอร่อย

ไม่นานนัก เจ้าลิงจอมโอ้อวดก็เริ่มมีอาการแปลกๆ ร่างกายของมันเริ่มสั่นเทา ดวงตาเหลือก และจากนั้นก็ล้มลงไปชักดิ้นชักงอ

เจ้าลิงที่ฉลาดน้อยกว่าตกใจมาก

"สหาย! เจ้าเป็นอะไรไป?!"

พระโพธิสัตว์ลิงรีบเข้าไปดูอาการเพื่อน

"ข้าบอกเจ้าแล้วว่าอย่ารีบร้อน"

พระโพธิสัตว์ลิงกล่าวด้วยความเศร้าใจ

"นี่คงเป็นผลจากการกินสิ่งที่ไม่รู้จัก"

เจ้าลิงที่ฉลาดน้อยกว่าก็พยายามจะกินยาสวรรค์บ้าง

"ถ้าอย่างนั้น ข้าจะลองชิมดูบ้าง เผื่อจะหาย"

พระโพธิสัตว์ลิงรีบดึงแขนเพื่อนไว้

"อย่าเด็ดขาด! เจ้าไม่ควรกินมันเข้าไปอีก"

มันหันไปมองเจ้าลิงที่กำลังชักดิ้นชักงอ

"เพื่อนของเรากำลังจะตาย เพราะความโลภและความไม่ระมัดระวัง"

เมื่อเห็นเพื่อนรักกำลังจะสิ้นลม พระโพธิสัตว์ลิงก็ตัดสินใจ

"ข้าต้องทำอะไรสักอย่าง"

มันนึกถึงคำสอนโบราณที่ได้ยินมาจากพรานป่าเกี่ยวกับการใช้สมุนไพร

พระโพธิสัตว์ลิงจึงเริ่มสำรวจยาสวรรค์ที่เหลืออยู่ และสังเกตสี กลิ่น และลักษณะของมันอย่างละเอียด

มันสังเกตเห็นว่า ในหีบยาสวรรค์นั้น มีส่วนประกอบที่เป็นใบไม้แห้งสีเขียวอ่อนๆ อยู่ด้วย

"บางที...ใบไม้เหล่านี้อาจจะเป็นยาแก้พิษ"

พระโพธิสัตว์ลิงคิด

ด้วยความหวังสุดท้าย มันจึงรีบหยิบใบไม้แห้งสีเขียวอ่อนนั้น แล้วนำไปบดให้ละเอียด

จากนั้น มันก็ป้อนผงใบไม้แห้งนั้นให้กับเจ้าลิงจอมโอ้อวดที่กำลังใกล้จะสิ้นลม

สักพัก อาการของเจ้าลิงจอมโอ้อวดก็เริ่มดีขึ้น การชักกระตุกหยุดลง มันค่อยๆ ลืมตาขึ้น

เจ้าลิงที่ฉลาดน้อยกว่าดีใจมาก

"เพื่อนของข้าฟื้นแล้ว! เจ้าสุดยอดจริงๆ สหาย!"

เจ้าลิงจอมโอ้อวดค่อยๆ นั่งขึ้น

"ข้า...ข้าเกือบตายแล้วหรือนี่?"

พระโพธิสัตว์ลิงพยักหน้า

"ใช่แล้วสหาย เจ้าเกือบจะเสียชีวิตเพราะความโลภและความไม่ระมัดระวัง"

เจ้าลิงจอมโอ้อวดรู้สึกละอายใจอย่างยิ่ง

"ข้าขอโทษ ข้าผิดไปแล้ว ข้าไม่น่าโลภมากขนาดนี้"

จากนั้น พระโพธิสัตว์ลิงก็หันไปทางเจ้าลิงที่ฉลาดน้อยกว่า

"เจ้าก็เช่นกัน อย่ารีบร้อนที่จะกินสิ่งที่ไม่รู้จัก"

และสุดท้าย พระโพธิสัตว์ลิงก็พูดถึงยาสวรรค์ที่เหลืออยู่

"ยาสวรรค์นี้ มีคุณค่ามหาศาล แต่ก็อันตรายหากใช้ไม่ถูกวิธี"

มันจึงตัดสินใจที่จะไม่แตะต้องยาสวรรค์นั้นอีก

แทนที่จะใช้ยาสวรรค์เพื่อประโยชน์ส่วนตน พระโพธิสัตว์ลิงกลับนำใบไม้แห้ง ซึ่งเชื่อว่าเป็นยาแก้พิษ ไปโปรยไว้ตามที่ต่างๆ ที่ลิงตัวอื่นอาจจะพลัดหลงไปกินสิ่งที่เป็นพิษ

มันยังสอนเพื่อนลิงทั้งสองตัว ให้รู้จักระมัดระวังในการกินสิ่งที่ไม่รู้จัก และให้ใช้สติปัญญาในการแก้ไขปัญหา แทนที่จะใช้กำลังหรือความโลภ

ตั้งแต่นั้นมา ทั้งสามลิงก็อยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข และพระโพธิสัตว์ลิงก็ได้รับการยกย่องว่าเป็นลิงผู้มีปัญญาและมีเมตตาธรรม

คติธรรม

นิทานเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า ความโลภและความประมาทอาจนำมาซึ่งอันตรายถึงชีวิต ควรมีความรอบคอบในการกระทำ และใช้สติปัญญาในการแก้ไขปัญหา นอกจากนี้ การมีเมตตาธรรมและรู้จักช่วยเหลือผู้อื่น ย่อมนำมาซึ่งความสุขและความเจริญ

บารมีที่บำเพ็ญ

ในอดีตชาติครั้งนี้ พระโพธิสัตว์ได้บำเพ็ญ ปัญญาบารมี และ เมตตาบารมี